Nafaka Nedir, Nasıl Alınır? Kapsamlı Rehber

Nafaka Nedir?

Nafaka, boşanma sürecinde veya sonrasında ekonomik açıdan güçsüz olan tarafın ya da müşterek çocukların geçimini sağlamak amacıyla diğer eşe yüklenen mali yükümdür. Türk Medeni Kanunu, nafakayı türlerine göre düzenler ve mahkemeler her davanın koşullarını ayrı ayrı değerlendirir.

Nafaka Türleri

1. Tedbir Nafakası

Dava açıldıktan sonra karar kesinleşene dek mahkemenin re'sen veya talep üzerine bağladığı geçici nafakadır. Boşanma davası süresince her iki tarafın ekonomik güçleri dikkate alınarak belirlenir. Talep edilmese bile hâkim tedbir nafakasına hükmedebilir.

2. Yoksulluk Nafakası

Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşecek olan eşe, diğer eşin geçim gücüyle orantılı olarak bağlanır. Yoksulluk nafakasına hükmedebilmek için: talep edilmiş olması, nafaka alacaklısının boşanma nedeniyle yoksulluğa düşmesi ve nafaka borçlusunun bu ödemeyi yapabilecek güçte olması gerekir. Ağır kusurlu eş yoksulluk nafakası alamaz.

3. İştirak Nafakası

Velayeti kendisine verilmeyen ebeveynin, müşterek çocukların eğitim ve bakım giderlerine katılma yükümlülüğünden doğar. Çocuğun yaşına, eğitim durumuna, sağlık ihtiyaçlarına ve her iki ebeveynin gelir durumuna göre belirlenir. Çocuk reşit olana kadar devam eder; reşit olduktan sonra çocuk bizzat nafaka davası açabilir.

4. Yardım Nafakası

Boşanmayla değil, kan veya kayın hısımlığından doğan nafaka yükümlülüğüdür. Muhtaç duruma düşen anne, baba veya kardeşler için söz konusu olabilir.

Nafaka Miktarı Nasıl Belirlenir?

Mahkeme nafaka miktarını belirlerken şu unsurları değerlendirir:

• Tarafların aylık net gelirleri ve giderleri
• Yaşam standardı ve oturduğu konutun kirası
• Çocuğun eğitim, sağlık ve diğer zorunlu giderleri
• Tarafların sahip olduğu taşınmaz ve taşınır varlıklar
• İşsizlik veya iş göremezlik durumu

Asgari ücret referans alınmakla birlikte nafaka bu miktarın altında da üstünde de belirlenebilir; önemli olan tarafların somut ekonomik koşullarıdır.

Nafaka Nasıl Alınır? Dava Süreci

Nafaka üç farklı aşamada talep edilebilir:

• Dava açılırken: Boşanma dilekçesine nafaka talebi eklenir ve hâkim tedbir nafakasına hükmedebilir.
• Boşanma kararıyla birlikte: Karar duruşmasında yoksulluk veya iştirak nafakası hükme bağlanır.
• Boşanma sonrasında ayrı dava ile: Boşanma sırasında nafaka talep edilmemişse ya da koşullar değişmişse ayrı bir nafaka davası açılabilir.

Nafaka Artırımı ve Azaltımı

Nafaka miktarı sabit değildir. Enflasyon, yaşam pahalılığı, nafaka alacaklısının veya borçlusunun ekonomik durumundaki değişimler nafaka artırım veya azaltım davası açılmasına zemin hazırlar. Mahkemeler son karardan bu yana geçen süreyi ve ÜFE/TÜFE artışlarını göz önünde bulundurur. Dava açmak yerine protokolle de nafaka miktarı değiştirilebilir; ancak bu durumda tarafların anlaşması şarttır.

Nafaka Ödenmezse Ne Yapılır?

Nafakaya uymayan eş hakkında icra takibi başlatılabilir. Bunun ötesinde, nafakaya ilişkin mahkeme kararını veya icra emrini bilerek ve irade ile yerine getirmeyen kişi hakkında İcra ve İflas Kanunu'nun 344. maddesi uyarınca üç aya kadar tazyik hapsi uygulanabilir. Bu ceza nafaka borcu ödenene kadar tekrarlanabilir.

Nafaka Ne Zaman Sona Erer?

Yoksulluk nafakası; nafaka alacaklısının evlenmesi, alacaklı veya borçlunun ölümü, alacaklının yoksulluktan kurtulması ya da alacaklının evlenmeksizin başkasıyla fiilen evliymiş gibi yaşaması durumunda sona erer. İştirak nafakası ise çocuğun reşit olmasıyla sona erer; ancak eğitim devam ediyorsa uzatılması mümkündür.

Sık Sorulan Sorular

Nafaka davası nerede açılır?

Nafaka davası, nafaka alacaklısının yerleşim yeri Aile Mahkemesi'nde açılır. Samsun'da yaşıyorsanız Samsun Aile Mahkemesi yetkilidir.

Erkek eş de nafaka alabilir mi?

Evet. Türk Medeni Kanunu nafakayı cinsiyete göre değil, ekonomik güce göre düzenler. Boşanma nedeniyle yoksulluğa düşen erkek eş de yoksulluk nafakası talep edebilir.

Anlaşmalı boşanmada nafaka belirlenir mi?

Evet, taraflar nafaka miktarını ve süresini protokolde serbestçe kararlaştırabilir. Hâkim çocuğun üstün yararına aykırı bulmadıkça bu düzenlemeyi onaylar.