Yasal Mal Rejimi: Edinilmiş Mallara Katılma
Türkiye'de 1 Ocak 2002'den itibaren evlenen çiftler için yasal mal rejimi edinilmiş mallara katılma rejimidir. Bu rejimde evlilik süresince eşlerin edindikleri mallar ortaklık kapsamına girer; kişisel mallar ise ayrı tutulur. Boşanma veya eşin ölümü halinde edinilmiş mallara katılma alacağı talep edilebilir.
Edinilmiş Mallar Nelerdir?
TMK 219. maddesine göre edinilmiş mallar, evlilik süresi içinde karşılığı verilerek elde edilen tüm mal varlığı değerleridir:
- Çalışmanın karşılığı olan gelirler ve maaş birikimler
- Sosyal güvenlik kuruluşlarının veya personel sandıklarının yaptığı ödemeler
- Çalışma gücünün kaybı nedeniyle ödenen tazminatlar
- Kişisel malların gelirleri (kira, faiz, kâr payı)
- Edinilmiş malların yerine geçen değerler (satılan taşınmazın bedeli ile alınan yeni taşınmaz)
Kişisel Mallar Nelerdir?
TMK 220. maddesine göre şu mallar kişisel mal sayılır ve paylaşıma dahil edilmez:
- Evlilikten önce sahip olunan mallar
- Miras yoluyla veya bağış olarak alınan mallar
- Yalnızca kişisel kullanıma yarayan eşyalar (giysi, kitap, mücevher gibi)
- Manevi tazminat alacakları
- Kişisel malların yerine geçen değerler
Dikkat: Miras yoluyla alınan paradan alınan taşınmaz da kişisel mal sayılır; ancak bu ispat yükü mal sahibi eşe aittir.
Katılma Alacağı Nasıl Hesaplanır?
Rejimin sona ermesi anında (boşanma kararının kesinleşmesi) her eşin edinilmiş mallarının tasfiyesi yapılır:
- Artık değer: Edinilmiş malların toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar düşülerek bulunur.
- Katılma payı: Her eş diğerinin artık değerinin yarısı üzerinde hak kazanır.
- Katılma alacağı: Hesaplanan pay, mal sahibi eşten para olarak talep edilebilir; doğrudan mal devrini değil para alacağını ifade eder.
Basit örnek: Eşin edinilmiş mallarının artık değeri 1.000.000 TL ise diğer eşin katılma alacağı 500.000 TL'dir.
Değer Artışı Payı
Bir eş diğerinin kişisel malına katkıda bulunmuşsa (emek veya para ile) değer artışı payı talep edebilir. Örneğin, kocanın anneden miras kalan arsasına karısı kendi birikimini ya da emeğini katmışsa o artış üzerinde hak sahibi olabilir. Bu talep için katkının ispatlanması gerekir.
Mal Rejimi Sözleşmesi ile Farklı Rejim Seçimi
Çiftler evlenmeden önce veya evlilik sırasında noter aracılığıyla mal ayrılığı, paylaşmalı mal ayrılığı veya mal ortaklığı rejimlerinden birini seçebilir. Özellikle iş insanları ve profesyoneller için mal ayrılığı rejimi tercih edilebilir; bu durumda edinilmiş mallara katılma hükümleri uygulanmaz.
Mal Rejiminin Tasfiyesi Davası
Boşanma davası kapsamında ya da boşanmadan sonra ayrı bir dava olarak mal rejiminin tasfiyesi talep edilebilir. Dava sürecinde mahkeme;
- Malların niteliğini (edinilmiş mi, kişisel mi?) tespit eder
- Banka hesap özetleri, tapu kayıtları ve fatura gibi belgeleri inceler
- Gerekirse bilirkişi atar
- Katılma alacağı miktarını belirleyerek ödemeye hükmeder
Mal Gizleme ve Muvazaalı İşlemler
Eşin boşanma sürecinde mal kaçırmaya yönelik devir veya satış işlemleri yapması hâlinde bu işlemlerin iptali talep edilebilir. Ayrıca tedbir kararıyla malların üzerine ihtiyati tedbir konulması da mümkündür. Şüphe durumunda hemen hukuki yardım alınması mal kaybını önler.
Sık Sorulan Sorular
2002 öncesi evliliklerde mal paylaşımı nasıl yapılır?
2002 öncesinde yasal rejim mal ayrılığıydı. O tarihten önce edinilen mallara eski rejim, sonrasında edinilenlere yeni rejim uygulanır. Mahkeme döneme göre ayrı hesaplama yapar.
Emeklilik birikimi paylaşıma girer mi?
Evlilik içinde yapılan BES ve özel emeklilik katkı payları edinilmiş mal sayılır; bu nedenle paylaşıma konu olabilir.
Şirket hissesi paylaşıma girer mi?
Evlilik içinde edinilen şirket hisseleri edinilmiş mal kapsamındadır. Hissenin değeri bilirkişi aracılığıyla belirlenir; alacak nakit olarak ödenir; şirketin kendisi bölünmez.
Not: Bu yazı genel bilgilendirme amaçlıdır. Mal rejimi ve boşanma davalarınız için boşanma avukatı sayfamıza göz atabilir veya ön görüşme talep edebilirsiniz.