İş Kazasının Hukuki Tanımı
5510 sayılı Kanun'un 13. maddesi iş kazasını şöyle tanımlar: Sigortalının işyerinde, işverenin görevlendirdiği bir yerde, yol sırasında (işveren aracıyla) veya emzirme süresi içinde maruz kaldığı kazalar. İş kazası bildirimi işverence 3 iş günü içinde SGK'ya yapılmalıdır.
İşveren iş kazasını bildirmemişse işçi kendisi de SGK'ya başvurabilir. Bildirim yapılmaması hem idari para cezasına hem de tazminat sorumluluğunun artmasına neden olur.
SGK'nın Sağladığı Haklar
- Geçici iş göremezlik ödeneği: Kaza sonucu çalışamayan işçiye yatarak tedavide günlük kazancın 1/2'si, ayakta tedavide 2/3'ü ödenir.
- Sürekli iş göremezlik geliri: Kaza nedeniyle kalıcı iş gücü kaybı oluşursa aylık gelire bağlanır. Kayıp oranı %10'un üzerindeyse bu gelir hakkı doğar.
- Ölüm geliri: İş kazasında hayatını kaybeden işçinin hak sahiplerine SGK tarafından aylık bağlanır.
İşverene Karşı Tazminat Davası
SGK ödemeleri zararın tamamını karşılamayabilir. Bu durumda işçi, işverene karşı iş mahkemesinde tazminat davası açabilir. Tazminat kalemleri:
- Maddi tazminat: Sürekli iş göremezlik durumunda kaybedilen kazanç, tedavi giderleri, bakım giderleri.
- Manevi tazminat: Yaşanan acı, elem ve ruhsal zarar için talep edilir. Miktarı mahkeme takdir eder.
- Destekten yoksun kalma tazminatı: Ölen işçinin yakınları tarafından talep edilir.
İşverenin kusuru tazminat miktarını doğrudan etkiler. İşçi de kusurlu ise tazminattan bu kusur oranında indirim yapılır.
Zamanaşımı ve Dikkat Edilmesi Gerekenler
İş kazasından kaynaklanan tazminat davaları, kazanın öğrenildiği tarihten itibaren 10 yıllık zamanaşımına tabidir. Ancak cezai kovuşturma açılmışsa ceza davası zamanaşımı esas alınır; bu süre daha uzun olabilir.
Kazadan hemen sonra yapılması gerekenler: Kaza tutanağı düzenleyin (işverenle birlikte), en az iki tanık bulundurun, hastane ve acil raporlarını eksiksiz alın, iş güvenliği ihlallerini belgeleyin.
İşveren kasıtlı olmadan kaza yaşandı; yine de tazminat alabilir miyim?
Evet. Kasıt aranmaz. İşverenin iş güvenliği önlemlerini almamış olması tazminat sorumluluğu için yeterlidir.
Kaza geçirdiğimi işverene bildirmedim, ne olur?
Bildirim yapmamak hak kayıplarına yol açabilir. SGK'ya bizzat başvurarak ve hastane kayıtlarıyla kazayı ispatlayabilirsiniz.
Alt işveren çalışanıyım, asıl işverene dava açabilir miyim?
Evet. Asıl işveren ve alt işveren iş kazasından müteselsilen (birlikte) sorumludur.
Tazminat davası için arabuluculuk zorunlu mu?
İş kazasından kaynaklanan maddi/manevi tazminat davaları için arabuluculuk dava şartıdır; önce arabulucuya başvurulması gerekir.