Çocuk Nafakasının Hukuki Temeli
Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi, boşanma kararında velayet ve nafakaya ilişkin hükümlerin birlikte karara bağlanmasını zorunlu kılar. Çocuk nafakasını (iştirak nafakası) ödeyen taraf, velayeti almayan ebeveyndir. Nafaka çocuğun bakım, eğitim ve sağlık giderlerini karşılamaya yöneliktir.
Mahkemenin Dikkate Aldığı Kriterler
- Nafaka yükümlüsünün geliri: Net aylık gelir, işçiyse bordro, serbest meslek sahipseler vergi beyannamesi incelenir.
- Çocuğun yaşı ve ihtiyaçları: Okul öncesi dönemde bakım giderleri, okul döneminde eğitim masrafları belirleyicidir.
- Çocuğun yaşadığı şehrin geçim standartları: Samsun için Karadeniz bölgesi yaşam maliyeti referans alınır.
- Velayeti alan ebeveynin geliri: Tamamen geliri olmasa bile bu durum nafakayı otomatik artırmaz.
- Çocuk sayısı: Birden fazla çocuk varsa her biri için ayrı nafaka belirlenir.
'Asgari Ücretin 1/4' Kuralı Doğru mu?
Türk hukukunda çocuk nafakasını asgari ücretin belirli bir oranıyla sabitleyen bir kural yoktur. Yargıtay, hâkimlere geniş takdir yetkisi tanır. Bununla birlikte mahkemeler çocuk başına ödenen nafakayı genellikle asgari ücretin %25-%40'ı bandında belirleme eğilimindedir. Ancak nafaka yükümlüsünün geliri yüksekse bu oranın çok üzerine çıkılabilir.
Örneğin Samsun'da yürütülen bir davada geliri asgari ücretin üç katı olan baba için her iki çocuğa toplam net ücretin %35'i oranında nafakaya hükmedildiği görülmektedir.
Nafakanın Artırılması
Her yıl otomatik TÜFE artışı mümkündür; anlaşmalı boşanmalarda bu genellikle protokole yazılır. Protokolde yoksa yılda bir kez mahkemeye başvurularak artış talep edilebilir. Çocuğun ihtiyaçlarının önemli ölçüde artması (üniversiteye başlama, sağlık sorunu vb.) ise daha yüksek artışa zemin oluşturur.
Nafaka yükümlüsü işsiz kalırsa nafaka sıfırlanır mı?
Hayır, otomatik sıfırlanmaz. İşsiz kalan taraf nafakanın azaltılması için mahkemeye başvurmalıdır. Aksi hâlde birikmiş nafaka borcu icra yoluyla tahsil edilir.
Çocuk 18 yaşına girince nafaka biter mi?
18 yaşına giren ve çalışabilen çocuk için nafaka talep hakkı sona erer. Ancak öğrenimini sürdüren çocuk için eğitim bitene kadar uzatma talep edilebilir.
Nafaka babadan mı alınır, anneden mi?
Velayeti almayan ebeveyn öder. Velayet annedeyse baba öder; velayet babadaysa anne öder. Cinsiyete göre değil, velayete göre belirlenir.
Anlaşmalı boşanmada nafaka miktarını kendimiz belirleyebilir miyiz?
Evet. Taraflar protokolde nafaka miktarını serbestçe belirleyebilir. Ancak hâkim çocuğun üstün yararını korumak amacıyla belirlenen miktarı değiştirebilir.