Önce Temel Ayrımı Yapalım: Mülk mü, Kiralık mı?
Boşanmada evin akıbeti, evin hukuki statüsüne göre tamamen farklı kurallar çerçevesinde belirlenir. Üç temel senaryo vardır:
- Kiralık ev: Kira sözleşmesindeki ad belirleyicidir; ancak velayet alan eş için mahkemeden kira sözleşmesine devam hakkı talep edilebilir.
- Ortak mülkiyet (her ikisinin adına tapuda kayıtlı): Mal paylaşımı davası kapsamında tasfiye edilir; satışa ya da birine özgülemeye karar verilebilir.
- Tek taraf adına mülk: Mülkiyet tapudaki kişide kalır; ancak diğer eş katılma alacağı hakkından yararlanabilir.
Aile Konutu Şerhi Nedir?
Türk Medeni Kanunu'nun 194. maddesi, aile konutu üzerine şerh konulmasına imkân tanır. Bu şerh, tapu kütüğüne işletilir ve ev kimin adına olursa olsun, diğer eşin rızası alınmadan konutun satılmasını, kiralanmasını ya da devredilmesini engeller. Şerh için mahkemeye başvurulur ve genellikle boşanma davası süresince koruyucu bir tedbir olarak işlev görür.
Eşlerden birinin konutu satmaya çalıştığını öğrenen taraf, derhal tedbir talepli dilekçeyle mahkemeye başvurmalıdır. Aksi hâlde satış gerçekleşip tapu devredilebilir ve hak kaybı oluşabilir.
Boşanma Sürecinde Evden Kim Ayrılmak Zorunda?
Hukuken, taraflardan hiçbiri diğerini doğrudan evden çıkaramaz. Ancak mahkeme; şiddet, tehdit veya ciddi geçimsizlik hâllerinde tedbir kararıyla eşlerden birinin evden uzaklaştırılmasına hükmedebilir. Bu karar genellikle şu durumlarda çıkar:
- Aile içi şiddet şikâyeti bulunması
- Tarafların aynı çatı altında yaşamasının çocuğun psikolojisini olumsuz etkileyeceğinin belgelenmesi
- Mülkün ya da kira sözleşmesinin yalnızca birinin adına olması
Velayet Alan Eş Evde Kalabilir mi?
Evet, koşullar uygunsa. Türk Medeni Kanunu'nun 182. maddesi, hâkime çocukların yararını gözetmek amacıyla gerekli tedbirleri alma yetkisi tanır. Bu kapsamda velayet alan eş, aile konutunda oturma hakkını koruyabilir ya da kiralık evde kira sözleşmesini devralmak için mahkemeden talepte bulunabilir.
Uygulamada Samsun Aile Mahkemesi, küçük çocukların olduğu davalarda konutun velayet alan eşe bırakılması yönünde sıklıkla tedbir kararı vermektedir. Bu tedbir, boşanma kararı kesinleşene kadar ya da taraflar anlaşana kadar sürer.
Ortak Mülk Olan Ev Nasıl Paylaşılır?
Evin tapusu her ikisinin adına kayıtlıysa iki seçenek mevcuttur:
- Anlaşma yoluyla: Bir taraf diğerinin payını satın alır veya ev üçüncü kişiye satılarak gelir paylaşılır. Noterden ya da mahkeme onayıyla yapılır.
- Ortaklığın giderilmesi (izale-i şuyu) davası: Anlaşma sağlanamıyorsa mahkeme, evin açık artırmayla satılmasına ve gelirin paylı olarak dağıtılmasına hükmeder.
Katılma Alacağı: Ev Sadece Eşin Adına Olsa da Hakkınız Var
Yasal mal rejimi olan edinilmiş mallara katılma rejiminde, evlilik süresince edinilen mallar boşanmada paylaşıma tabidir. Yani ev tek eşin adına olsa bile diğer eş, evlilik boyunca birlikte emek verilen bu mülkten katılma alacağı talep edebilir. Hesaplama şöyle yapılır:
- Evlilik tarihindeki tapu değeri "kişisel mal" sayılır ve paylaşım dışı kalır.
- Evlilik süresince oluşan değer artışı ve yapılan masraflar paylaşıma dahildir.
- Diğer eş bu artışın yarısı üzerinde hak iddia edebilir.
Eşim beni evden çıkarmak istiyor, ne yapabilirim?
Mahkeme kararı olmadan sizi kimse evden çıkaramaz. Derhal bir avukata danışarak tedbir kararı talebinde bulunun; kişisel güvenliğiniz tehlikedeyse kolluk kuvvetlerine başvurun.
Kiralık evde eşim sözleşmede, ben ne yapabilirim?
Velayet sizde ise mahkemeden kira sözleşmesinin devredilmesini talep edebilirsiniz. Mahkeme çocuğun yararını gözetir ve eşinizin adındaki sözleşmeyi sizin adınıza devredebilir.
Ev eşimin adına, ben hiçbir şey alamaz mıyım?
Hayır. Yasal mal rejiminde edinilmiş mallara katılırsınız. Evlilikte oluşan değer artışından pay almanız mümkündür. Detaylar için mal paylaşımı davası açılması gerekir.
Aile konutu şerhi nasıl kaldırılır?
Şerh, mahkeme kararıyla kaldırılır. Boşanma kararının kesinleşmesinin ardından şerhin devamı için ayrıca karar alınmamışsa şerh kendiliğinden sona erer.